ریسکپذیری (Risk-On) و ریسکگریزی (Risk-Off) در بازارهای مالی: راهنمای جامع
برای درک بهتر رفتار بازارهای مالی در شرایط مختلف، باید با دو مفهوم کلیدی ریسکپذیری (Risk-On) و ریسکگریزی (Risk-Off) آشنا شویم. این دو اصطلاح نشاندهندهی حالات روانی حاکم بر بازار و جهتگیری سرمایهگذاران هستند.
ریسکپذیری (Risk-On) چیست؟
در دورههایی که بازار با خوشبینی و امید به آینده اقتصادی همراه است، حالت غالب به ریسکپذیری تغییر میکند. در این شرایط، سرمایهگذاران تمایل دارند به سمت داراییهای پرریسکتر با بازده بالاتر حرکت کنند. نشانههای این وضعیت عبارتند از:
- رشد شاخصهای سهام (مانند شاخص S&P 500 یا Nasdaq)
- تقویت ارزهای پرریسک (مانند دلار استرالیا AUD یا دلار نیوزلند NZD)
- افزایش قیمت کالاهایی مانند مس و نفت
- کاهش تقاضا برای داراییهای امن مانند طلا و اوراق خزانهداری
نمونه تاریخی: پس از بحران کرونا در سال ۲۰۲۰، با کاهش نرخ بهره توسط فدرال رزرو و تزریق نقدینگی گسترده، بازارهای مالی وارد فاز شدید ریسکپذیری شدند که منجر به رشد چشمگیر قیمت سهام و ارزهای دیجیتال گردید.
ریسکگریزی (Risk-Off) چیست؟
در مقابل، هنگام نااطمینانی، ترس یا شوکهای منفی، تمایل عمومی به حفظ سرمایه و کاهش ریسک افزایش مییابد. در این حالت که به ریسکگریزی معروف است، سرمایهگذاران از داراییهای پرریسک فاصله گرفته و به سمت داراییهای امن یا کمریسک میروند.
نشانههای ریسکگریزی:
- افت شاخصهای سهام
- افزایش قیمت طلا و نقره
- تقویت ارزهای امن مانند دلار آمریکا (USD)، ین ژاپن (JPY) و فرانک سوئیس (CHF)
- رشد اوراق قرضه دولتی با درجه اعتباری بالا
نمونه بارز: در بحران بانکی سال ۲۰۲۳ در ایالات متحده، شاهد فرار سرمایهگذاران از سهام و ورود به اوراق خزانهداری و طلا بودیم که نمونه کلاسیک رفتار ریسکگریز بازار محسوب میشد.
عوامل موثر بر تغییر حالت بازار
چندین عامل میتوانند محرک تغییر وضعیت بازار باشند:
عوامل ریسکپذیری:
- رشد اقتصادی مثبت جهانی
- کاهش نرخ بهره توسط بانکهای مرکزی
- گزارشهای سودآوری قوی شرکتها
- کاهش تنشهای ژئوپلیتیکی
عوامل ریسکگریزی:
- دادههای اقتصادی ضعیف
- افزایش تنشهای سیاسی یا نظامی
- بحرانهای مالی (مانند ورشکستگی بانکها)
- تغییرات غیرمنتظره در سیاستهای پولی
داراییهای مرتبط با هر حالت
| وضعیت بازار | نمونه داراییها |
|---|---|
| ریسکپذیری | سهام رشد (مثل تسلا، آمازون)، ارزهای دیجیتال (بیتکوین، اتریوم)، کالاهای صنعتی (مس، نفت)، ارزهای پرریسک (AUD, NZD) |
| ریسکگریزی | طلا و نقره، اوراق خزانهداری آمریکا، ارزهای امن (USD, JPY, CHF)، سهام دفاعی (شرکتهای خدمات عمومی، بهداشت و درمان) |
روانشناسی بازار و نقش احساسات
بازارهای مالی همواره تحت تأثیر دو احساس اساسی هستند:
- طمع (در فاز ریسکپذیری)
- ترس (در فاز ریسکگریزی)
سندروم FOMO (ترس از جاماندن) یکی از رایجترین سوگیریهای شناختی در دورههای ریسکپذیری است که باعث ورود هیجانی سرمایهگذاران به بازار میشود. از طرفی، غرور و اطمینان بیشازحد نیز میتواند موجب نادیده گرفتن نشانههای هشداردهنده بازار گردد.
راهکارهای مدیریت سرمایه
برای موفقیت در بازارهای مالی باید:
- برنامه معاملاتی مشخصی داشته باشید
- تنوع بخشی به سبد سرمایهگذاری را رعایت کنید
- از ابزارهای تحلیل (تکنیکال و بنیادی) استفاده نمایید
- مدیریت ریسک را جدی بگیرید
نتیجهگیری
درک صحیح از نوسانات بین ریسکپذیری و ریسکگریزی میتواند به سرمایهگذاران در اتخاذ تصمیمات آگاهانه کمک کند. نکته کلیدی این است که بدانیم بازارها همواره در نوسان بین این دو حالت هستند و هنر اصلی، تشخیص زمان مناسب برای تغییر استراتژی است.
نکته پایانی: هیچ دارایی همیشه ریسکپذیر یا ریسکگریز نیست. حتی طلا که به عنوان دارایی امن شناخته میشود، ممکن است در برخی شرایط رفتار متفاوتی نشان دهد. تحلیل جامع بازار و درک شرایط حاکم بر اقتصاد جهانی کلید موفقیت در سرمایهگذاری است.
