سرمایهگذاران کلاهبردار: خفگی بلاکچین در دستان ونچر کپیتالیستهای پانزی
تهران – ۱۲ تیر ۱۴۰۴، ساعت ۱۶:۵۳
رومئو کوک، عضو هیئت مدیره شرکت سرمایهگذاری BGX ونچرز، هشدار میدهد: اکثر معاملات در فضای وب۳ (Web3) نه برای درآمدزایی پایدار، بلکه برای خروج سریع سرمایهگذاران طراحی شدهاند.
وب۳: وعدههای بزرگ، واقعیتهای تلخ
وب۳ با شعار «اینترنتی در مالکیت کاربران» به میدان آمد، اما امروز سرمایههای جاری در آن بیشتر شبیه به صندوق یک دلال نمایشگاههای تفریحی است. افزایش نظارتهای قانونی، احکام چندساله دادگاهها علیه کلاهبرداران، و فرار استعدادها به صنایع دیگر نشان میدهد که اکوسیستم در حال از دست دادن اعتماد است.
بر اساس دادههای کرانچبیس (Crunchbase)، سرمایهگذاری جهانی در بخش استارتاپها در آوریل ۲۰۲۵ به ۲۳ میلیارد دلار کاهش یافت که تنها یکسوم رقم مارس ۲۰۲۵ است. با این حال، بخش قابلتوجهی از این سرمایهگذاریها همچنان به توکنهای طراحیشده برای خروج سریع تزریق میشود، نه درآمد پایدار.
ونچر کپیتال سنتی در مقابل صندوقهای توکنمحور
در مدل سنتی، سرمایهگذاران ریسک پذیر (VCها) ضررهای اولیه را برای سود بلندمدت میپذیرند، اما صندوقهای توکنمحور این معادله را وارونه کردهاند. نقدینگی از طریق عرضه اولیه صرافیها (IEOها)، طرحهای استیکینگ و برنامههای آزادسازی سهام برای سرمایهگذاران داخلی (Insiders) پیشکشیده میشود، در حالی که تناسب محصول با بازار اغلب نادیده گرفته میشود.
پرونده سازمان بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در آوریل ۲۰۲۵ نمونه بارز این سوءاستفادههاست. در این پرونده ۱۹۸ میلیون دلاری، SEC ادعا کرد که سرمایهگذاران داخلی ۵۷ میلیون دلار را از طریق وعدههای سود «بدون ریسک» به جیب زدهاند. این مورد یک استثنا نیست، بلکه الگویی است که در آن طرحهای پانزی با جذب سرمایهگذاران جدید، پاداش سرمایهگذاران قدیمی را تأمین میکنند.
توکنها: راه فرار سرمایهگذاران داخلی
در یک شبکه سالم، توکنها ابزاری برای حاکمیت غیرمتمرکز، استیکینگ یا تأمین پهنای باند هستند، نه چتر نجات طلایی برای سرمایهگذاران داخلی. با این حال، شرایط سرمایهگذاری در سال ۲۰۲۵ اغلب شامل آزادسازی یکساله و وستینگ دو ساله است، که تضمین میکند بازار نقدینگی پیش از رسیدن محصول به مرحله بتا شکل بگیرد.
عواقب این رفتار دیگر قابل چشمپوشی نیست. یک قاضی فدرال در نیویورک مالک سه پلتفرم ارز دیجیتال را به ۹۷ ماه حبس محکوم کرد؛ او با وعده بازدهی تضمینی بیش از ۴۰ میلیون دلار جمعآوری کرده بود، اما پولها صرف پرداخت به سرمایهگذاران قدیمی و خرید کالاهای لوکس شخصی شد.
فرسایش اعتبار وب۳ و فرار استعدادها
با هر شکست یا محکومیت در وب۳، شک عمومی عمیقتر میشود. مهندسانی که با وعدههای توکنهای ارزشمند جذب میشوند، به زودی متوجه میشوند که نگهداری از یک کدبیس رهاشده مانند راهرفتن در باتلاق است. سرمایهگذاران نهادی نیز به تدریج از تخصیص بودجه به داراییهای دیجیتال خودداری میکنند و به سمت بخشهایی با شفافیت بیشتر حرکت میکنند.
نجات وب۳ از چنگال پانزینومیکس
مقرراتگذاری میتواند هزینه راهاندازی توکنهای بیپشتوانه را افزایش دهد، اما سرمایهگذاران نیز باید مسئولیت بپذیرند. تصمیم کمیسیون اروپا برای سختگیری بر استیبلکوینها تحت قانون MiCA نشاندهنده ورود نهادهای نظارتی جدی به این عرصه است.
عرضه اولیه سهام شرکت Circle (صادرکننده USDC) در ژوئن ۲۰۲۵ که با ارزش ۳۱ دلار به ازای هر سهم بیش از ۱ میلیارد دلار جذب کرد و در روز اول معاملات دو برابر شد، نشان داد که حتی پروژههای «بالغ» نیز از الگوی خروج سریع پیروی میکنند.
آینده وب۳: وعده یا سراب؟
وب۳ هنوز پتانسیل خود را دارد: مالکیت برنامهپذیر، ابزارهای هماهنگی غیرمتمرکز و مالی مقاوم به سانسور. اما این پتانسیل محقق نخواهد شد مگر اینکه چرخه سرمایهگذاریهای پانزی شکسته شود.
اگر سرمایهگذاران همچنان به دنبال سودهای سریع باشند، وب۳ به یک ماشین قمار تبدیل خواهد شد و نوآوران واقعی به تدریج این فضا را ترک خواهند کرد. زمان آن است که چرخه معیوب شکسته شود تا اینترنت آینده به جای سوءاستفاده از مردم، در خدمت آنان باشد.
نویسنده: رومئو کوک
توجه: نظرات بیانشده در این مقاله متعلق به نویسنده است و لزوماً بازتاب دیدگاه کویندسک یا شرکای آن نیست.
تکمیلکننده:
- اضافه شدن جزئیات پرونده SEC و حکم ۹۷ ماهه زندان
- تشریح تفاوت VC سنتی و صندوقهای توکنمحور
- اشاره به عرضه اولیه Circle و تأثیر آن بر بازار
- تأکید بر نقش مقرراتگذاری اتحادیه اروپا (MiCA)
- هشدار درباره فرار استعدادها و کاهش اعتماد نهادی
