قوانین ارز دیجیتال در ایران (۱۴۰۴): راهنمای جامع استخراج، خریدوفروش و نظارت
ارزهای دیجیتال بهعنوان یکی از مهمترین داراییهای دیجیتال در جهان شناخته میشوند. در ایران نیز این داراییها برای برخی از افراد بهویژه فعالان بازار سرمایه و فناوری جذابیت زیادی دارد، اما برای برخی دیگر همچنان مبهم است. با توجه به اینکه قوانین ارز دیجیتال در ایران در حال تکمیل و بهروزرسانی است، در این مقاله به بررسی جامع این قوانین میپردازیم تا شما را با آخرین مقررات و الزامات این حوزه آشنا کنیم.
چرا دانستن قوانین ارز دیجیتال در ایران مهم است؟
عدم آگاهی از قوانین مرتبط با ارزهای دیجیتال ممکن است منجر به پیامدهای مالی و قانونی شود. برخی از دلایل اهمیت این قوانین عبارتند از:
-
رشد سریع بازار و شفافسازی مقررات:
- بازار ارزهای دیجیتال در ایران با سرعت در حال گسترش است و قوانین شفافسازیشده توسط بانک مرکزی و وزارت صمت برای نظارت بر آن تدوین شدهاند.
- ریسکهای مالی و قانونی برای فعالان این حوزه در صورت عدم رعایت مقررات وجود دارد.
-
نقش بانک مرکزی و وزارت صمت در ساماندهی:
- بانک مرکزی بهعنوان نهاد ناظر بر پول و ارز، مسئولیت نظارت بر صرافیهای رمزارز داخلی را بر عهده دارد.
- وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) نیز مجوزهای لازم برای فعالیت استخراج رمزارزها را صادر میکند.
چارچوب قانونی فعلی (۱۴۰۳)
بر اساس مصوبات هیئتوزیران و آییننامههای اجرایی، مهمترین قوانین فعلی عبارتند از:
-
مصوبه هیئتوزیران (۱۴۰۰) و آییننامه استخراج رمزارز (۱۴۰۱):
- استخراج رمزارز بهعنوان یک فعالیت صنعتی شناخته شده و نیازمند مجوز وزارت صمت است.
- تعرفه برق صنعتی برای ماینرها مشخص شده و استفاده غیرمجاز از برق خانگی جرم محسوب میشود.
-
جایگاه قانونی صرافیهای داخلی:
- خریدوفروش بیتکوین، اتریوم، استیبلکوینها و سایر رمزارزها برای عموم مردم جرم نیست، اما استفاده از آنها بهعنوان ابزار پرداخت داخلی ممنوع است.
- صرافیهای داخلی موظف به رعایت مقررات AML (مبارزه با پولشویی) و KYC (شناسایی مشتری) هستند.
-
ممنوعیت استفاده از رمزارز برای پرداختهای داخلی:
- طبق دستورالعمل بانک مرکزی، استفاده از هرگونه رمزارز برای خرید کالا و خدمات در داخل ایران ممنوع است و معاملات باید از طریق ارز رایج (ریال) انجام شود.
قوانین خریدوفروش ارز دیجیتال در ایران
اگر قصد فعالیت در بازار خریدوفروش رمزارزها را دارید، باید به موارد زیر توجه کنید:
-
خریدوفروش برای عموم جرم نیست:
معامله رمزارزها برای افراد عادی غیرقانونی تلقی نمیشود، اما استفاده از آنها بهعنوان ابزار پرداخت ممنوع است. -
الزامات AML/KYC برای صرافیها:
صرافیهای داخلی موظفند هویت کاربران را احراز و تراکنشهای مشکوک را گزارش دهند. -
سقف برداشت ریالی مطابق بخشنامه بانک مرکزی:
بانک مرکزی برای واریز و برداشت ریالی از صرافیهای رمزارزی محدودیتهایی تعیین کرده که بر نقدینگی کاربران تأثیرگذار است.
قوانین استخراج ارز دیجیتال در ایران
استخراج رمزارزها در ایران تابع مقررات خاصی است:
-
استخراج = صنعت؛ نیازمند مجوز وزارت صمت:
- استخراج رمزارز یک فعالیت صنعتی محسوب میشود و افراد باید مجوزهای لازم را از وزارت صمت دریافت کنند.
- تعرفه برق صنعتی برای ماینرها مشخص شده و استفاده غیرمجاز از برق خانگی جریمه و قطعی برق را در پی دارد.
-
وضعیت واردات و ترخیص دستگاههای ASIC:
- واردات دستگاههای ماینینگ مشمول مجوزها و تعرفههای گمرکی خاصی است.
صرافیهای رمزارزی: از مجوز تا نظارت
در ایران، فعالیت صرافیهای رمزارزی تابع مقررات زیر است:
-
ثبتنام در سامانه بانک مرکزی:
صرافیهای داخلی باید در سامانه نظارتی بانک مرکزی ثبتنام کنند. -
فهرست رمزارزهای مجاز و الزام ثبت مشتریان:
صرافیهای مجاز موظفند تمامی تراکنشهای کاربران را ثبت و گزارش دهند. -
عواقب فعالیت صرافی بدون مجوز:
فعالیت صرافیهای غیرمجاز پیگرد قانونی داشته و ممکن است منجر به جریمه یا مسدودسازی حسابها شود.
قوانین مالیاتی و گزارشدهی
در حال حاضر، دو رویکرد اصلی در مالیات ارزهای دیجیتال در ایران مطرح است:
-
مالیات بر درآمد استخراج صنعتی (ماده ۱۶۱ ق.م.م):
- مراکز استخراج رمزارز که با مجوز وزارت صمت فعالیت میکنند، در صورت صادرات ارز حاصل، مشمول مالیات با نرخ صفر خواهند بود.
-
مالیات بر عواید سرمایهای (در دست بررسی مجلس):
- سود حاصل از فروش رمزارزها پس از مدت زمان مشخص، ممکن است مشمول مالیات با نرخهای پلکانی شود.
جرائم شایع و برخورد قضایی
برخی از جرائم رایج در این حوزه عبارتند از:
-
پونزیها و کلاهبرداریهای رمزارزی (مثل کریپتولند):
طرحهای با وعده سود غیرمنطقی که منجر به کلاهبرداری از سرمایهگذاران میشود. -
نقش پلیس فتا و دادسرای جرائم اقتصادی:
پلیس فتا مسئول پیگیری جرائم سایبری مرتبط با رمزارزهاست. -
قاچاق دستگاههای ماینینگ و پولشویی:
واردات غیرقانونی دستگاههای استخراج یا استفاده از رمزارزها برای پولشویی جرم محسوب میشود.
چالشهای قانونگذاری و اصلاحات پیشنهادی
با وجود تلاشها برای شفافسازی بازار رمزارز، چالشهای زیر وجود دارد:
-
ابهام در صلاحیت دادگاههای رسیدگی به جرائم دیجیتال:
- هنوز دادگاه تخصصی برای رسیدگی به جرائم ارزهای دیجیتال تعیین نشده است.
-
نیاز به «قانون جامع رمزارزی» برای همگرایی نهادها:
- تدوین یک قانون جامع برای یکپارچهسازی مقررات ضروری است.
-
پیشنهاد راهاندازی سامانه ملی رصد تراکنشها:
- ایجاد یک سامانه ملی برای ردیابی تراکنشهای رمزارزی پیشنهاد شده است.
جمعبندی + چکلیست رعایت مقررات
برای فعالیت ایمن در بازار ارزهای دیجیتال، این نکات را رعایت کنید:
✅ دریافت مجوز وزارت صمت قبل از استخراج
✅ استفاده از صرافیهای دارای ثبتنام KYC داخلی
✅ پرداخت تعرفه برق صنعتی و نگهداری فاکتور دستگاهها
✅ اعلام درآمد رمزارزی در اظهارنامه مالیاتی
✅ توجه به هشدارهای پلیس فتا درباره طرحهای پانزی
سؤالات متداول
-
آیا خرید تتر مشمول مقررات ارزی است؟
- خریدوفروش تتر (USDT) در ایران جرم نیست، اما استفاده از آن بهعنوان ابزار پرداخت داخلی ممنوع است.
-
سقف مجاز ماینینگ خانگی چقدر است؟
- هیچ سقف مجازی برای ماینینگ خانگی در ایران وجود ندارد و استفاده از برق خانگی برای استخراج غیرقانونی است.
-
ثبت شرکت ماینینگ چقدر زمان میبرد؟
- فرآیند ثبت شرکت ماینینگ و اخذ مجوز از وزارت صمت معمولاً چند هفته تا چند ماه طول میکشد.
-
آیا درآمد تریدرها در صرافی خارجی مشمول مالیات است؟
- بله، سود حاصل از معاملات رمزارزی، حتی در صرافیهای خارجی، در صورت تصویب نهایی، مشمول مالیات خواهد بود.
-
تکلیف ماینرهای توقیفشده چیست؟
- ماینرهای توقیفشده در صورت تعهد مالکان به استفاده قانونی و پرداخت تعهدات برقی، بازگردانده میشوند.
با رعایت این قوانین، میتوانید با کمترین ریسک قانونی در بازار ارزهای دیجیتال فعالیت کنید.
