به گزارش مجله خبری ارزهای دیجیتال لورس :

شبکه اصلی (Mainnet) و شبکه آزمایشی (Testnet) در بلاکچین: تفاوت‌ها و کاربردها

فناوری بلاکچین در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته و به عنوان پایه‌ای برای ساخت برنامه‌های غیرمتمرکز و قراردادهای هوشمند شناخته می‌شود. درک مفاهیم «شبکه اصلی» و «شبکه آزمایشی» برای توسعه‌دهندگان، سرمایه‌گذاران و علاقه‌مندان به این حوزه از اهمیت بالایی برخوردار است. این مقاله با توضیح دقیق این دو شبکه، کاربردها و تفاوت‌های آنها را به شکلی ساده و کاربردی بررسی می‌کند تا شما را برای استفاده بهتر و آگاهانه‌تر از بلاکچین آماده کند.

شبکه اصلی (Mainnet) چیست؟

شبکه اصلی به شبکه بلاکچین کاملاً عملیاتی و مستقل گفته می‌شود که به عنوان قلب تپنده یک پروژه بلاکچینی عمل می‌کند. این شبکه، محیطی کاملاً واقعی و زنده است که تراکنش‌ها، قراردادهای هوشمند و فعالیت‌های کاربران در آن انجام می‌شود. برخلاف شبکه‌های آزمایشی، شبکه اصلی جایی است که توکن‌ها ارزش واقعی دارند و هر عملیات در آن تأثیرات مالی و عملیاتی واقعی به دنبال دارد.

به عبارت ساده، شبکه اصلی نسخه نهایی و عملیاتی یک بلاکچین است که برای عموم کاربران و توسعه‌دهندگان در دسترس قرار می‌گیرد.

نحوه عملکرد شبکه اصلی بلاکچین

شبکه اصلی به عنوان یک بلاکچین مستقل عمل می‌کند و از پروتکل‌ها و سازوکارهای خاص خود مانند اثبات کار (PoW) یا اثبات سهام (PoS) برای تأیید تراکنش‌ها و حفظ امنیت شبکه استفاده می‌کند. این پروتکل‌ها تضمین می‌کنند که تمام فعالیت‌ها به صورت غیرمتمرکز و شفاف انجام شوند.

تمام تراکنش‌ها در شبکه اصلی واقعی هستند و برای انجام آنها، کاربران باید کارمزد تراکنش یا همان گس فی (Gas Fee) را با استفاده از توکن‌های بومی شبکه (مثل اتر در اتریوم) پرداخت کنند. این کارمزد برای جبران هزینه‌های پردازش تراکنش‌ها و اجرای قراردادهای هوشمند در شبکه دریافت می‌شود.

یکی از چالش‌های کلیدی این شبکه، فرکانس بالای تراکنش‌ها و نیاز به ظرفیت ترافیک بالاست. شبکه‌های بلاکچینی معروف مانند بیت‌کوین یا اتریوم روزانه هزاران تراکنش را پردازش می‌کنند. برای مدیریت این حجم، شبکه اصلی باید سرعت و مقیاس‌پذیری بالایی داشته باشد تا کاربران بتوانند بدون تأخیر از خدمات شبکه استفاده کنند. این موضوع باعث می‌شود طراحی و بهینه‌سازی شبکه اصلی یکی از چالش‌های اصلی توسعه‌دهندگان بلاکچین باشد.

فورک چیست و چه ارتباطی به شبکه اصلی دارد؟

مفهوم فورک (انشعاب) یکی از مفاهیم مهم در بلاکچین است که گاه با شبکه اصلی یا آزمایشی اشتباه گرفته می‌شود. فورک سخت (Hard Fork) به تغییر اساسی در پروتکل یا قوانین شبکه بلاکچین گفته می‌شود که باعث ایجاد یک مسیر جدید از شبکه موجود می‌شود، به گونه‌ای که نسخه جدید با نسخه قبلی ناسازگار است. یعنی شما می‌توانید در هر دو شبکه، فورک سخت انجام دهید.

برای مثال در سال ۲۰۱۷، شبکه بیت‌کوین دچار یک فورک سخت شد که منجر به ایجاد ارز جدیدی به نام بیت‌کوین کش گردید. دلیل این فورک، اختلاف نظر در جامعه توسعه‌دهندگان بر سر اندازه بلوک‌ها و ظرفیت تراکنش‌ها بود.

اهمیت و کاربردهای شبکه اصلی

شبکه اصلی بلاکچین، این فناوری را از یک محیط آزمایشگاهی به یک بستر عملیاتی و تأثیرگذار در دنیای واقعی تبدیل می‌کند. شبکه اصلی جایی است که تراکنش‌های واقعی، قراردادهای هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز (dAppها) جان می‌گیرند و به کاربران، توسعه‌دهندگان و سرمایه‌گذاران امکان بهره‌مندی از قابلیت‌های بی‌نظیر بلاکچین را می‌دهند.

۱. اعتبار و اعتماد

ایجاد اعتبار و اعتماد در اکوسیستم بلاکچین از مهم‌ترین ویژگی‌های شبکه اصلی است. برخلاف شبکه‌های آزمایشی، شبکه اصلی محیطی واقعی است که در آن تراکنش‌ها با ارزش واقعی انجام شده و داده‌ها به صورت دائمی در بلاکچین ثبت می‌گردند. این شفافیت و غیرمتمرکز بودن، اعتماد کاربران و سرمایه‌گذاران را به پروژه جلب می‌کند.

مثال: شبکه اصلی اتریوم از زمان راه‌اندازی در سال ۲۰۱۵، با ثبت میلیون‌ها تراکنش و قرارداد هوشمند بدون دخالت واسطه‌ها، اعتماد گسترده‌ای در میان کاربران ایجاد کرده است. این اعتماد باعث شده اتریوم به یکی از معتبرترین پلتفرم‌های بلاکچین در جهان تبدیل شود.

۲. اثبات قابلیت توسعه

راه‌اندازی موفق یک شبکه اصلی، اثبات قابلیت توسعه یک پروژه بلاکچینی است. این مرحله نشان می‌دهد که تیم توسعه‌دهنده توانسته چالش‌های فنی، مقیاس‌پذیری و امنیتی را پشت سر گذاشته و یک شبکه پایدار و کارآمد ارائه دهد. شبکه اصلی به عنوان ویترینی برای نمایش توانمندی‌های فنی پروژه عمل می‌کند و توسعه‌دهندگان را به ساخت اپلیکیشن‌ها و ابزارهای جدید روی آن تشویق می‌کند.

مثال: شبکه اصلی سولانا با توانایی پردازش بیش از ۵۰,۰۰۰ تراکنش در ثانیه، اثبات کرد که می‌تواند به عنوان یک بلاکچین مقیاس‌پذیر و سریع عمل کند. این قابلیت، توسعه‌دهندگان را به ایجاد dAppها و پروژه‌های جدید روی سولانا جذب کرده است.

۳. بستر اصلی برای تراکنش‌های واقعی و dAppها

شبکه اصلی بستری برای انجام تراکنش‌های واقعی و اجرای برنامه‌های غیرمتمرکز است. تمام فعالیت‌های مالی از انتقال توکن‌ها گرفته تا اجرای قراردادهای هوشمند، در این شبکه انجام می‌شود. dAppها که شامل بازی‌ها، پلتفرم‌های مالی غیرمتمرکز (DeFi) و بازارهای NFT هستند، فقط در شبکه اصلی می‌توانند به صورت واقعی و با ارزش اقتصادی عمل کنند.

مثال: در شبکه اصلی اتریوم، پلتفرم‌هایی مانند یونی‌سواپ (صرافی غیرمتمرکز) و اوپن‌سی (بازار NFT) فعالیت می‌کنند. کاربران می‌توانند در یونی‌سواپ توکن‌های خود را مبادله کنند یا در اوپن‌سی آثار دیجیتال بخرند، و تمام این فعالیت‌ها با توکن‌های واقعی اتر (ETH) انجام می‌شود.

۴. پشتیبانی از توکن‌ها و پروژه‌های دیگر

شبکه اصلی به عنوان زیرساختی برای پشتیبانی از توکن‌ها و پروژه‌های دیگر عمل می‌کند. بسیاری از پروژه‌های بلاکچینی، توکن‌های خود را روی شبکه اصلی یک بلاکچین بزرگتر (مانند اتریوم یا بایننس اسمارت چین) راه‌اندازی می‌کنند. این امکان، اکوسیستم بلاکچین را گسترده‌تر و متنوع‌تر می‌کند.

مثال: در شبکه اصلی اتریوم، توکن‌های ERC-20 مانند لینک و تتر فعالیت می‌کنند. این توکن‌ها از زیرساخت امن و پایدار اتریوم برای انجام تراکنش‌های خود استفاده می‌کنند، که نشان‌دهنده قدرت ساختار اصلی در پشتیبانی از پروژه‌های متعدد است.

۵. فرصت‌های کسب درآمد

شبکه اصلی بلاکچین فرصت‌های متعددی برای کسب درآمد در اختیار کاربران و توسعه‌دهندگان قرار می‌دهد. از استخراج و استیکینگ گرفته تا مشارکت در پروتکل‌های مالی غیرمتمرکز، کاربران می‌توانند از فعالیت در شبکه اصلی سود کسب کنند. همچنین، توسعه‌دهندگان می‌توانند با ایجاد dAppها یا ارائه خدمات روی شبکه اصلی، درآمد قابل توجهی داشته باشند.

مثال: در کاردانو، کاربران می‌توانند با استیکینگ توکن‌های ADA در استخرهای سهام، پاداش دریافت کنند. همچنین، پروتکل‌های DeFi مانند آوه روی اتریوم به کاربران امکان می‌دهند با وام‌دهی یا تأمین نقدینگی، سود کسب کنند.

۶. حاکمیت

شبکه اصلی بستری برای حاکمیت غیرمتمرکز فراهم می‌کند. در این شبکه، دارندگان توکن‌های بومی می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های شبکه مانند به‌روزرسانی پروتکل‌ها یا تخصیص منابع، مشارکت کنند. این مدل، قدرت را به جامعه کاربران منتقل می‌کند و شفافیت را افزایش می‌دهد.

مثال: در پولکادات، دارندگان توکن DOT می‌توانند در رای‌گیری برای پیشنهادات بهبود شبکه شرکت کنند، که این امر مشارکت جامعه را تقویت می‌کند.

۷. امنیت بالا

امنیت بالا یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های شبکه اصلی است. شبکه‌های اصلی بلاکچین با استفاده از پروتکل‌های اجماع پیشرفته (مانند اثبات کار یا اثبات سهام)، رمزنگاری قوی و شبکه‌ای از نودهای غیرمتمرکز، در برابر حملات و دستکاری‌ها مقاوم هستند. این امنیت برای حفظ از دارایی‌های کاربران، اجرای قراردادهای هوشمند و حفظ اعتماد به شبکه حیاتی است. شبکه‌های اصلی معمولاً با تعداد زیادی نود و منابع محاسباتی بالا پشتیبانی می‌شوند تا از هرگونه خرابی یا نفوذ جلوگیری کنند.

مثال: شبکه اصلی بیت‌کوین از سال ۲۰۰۹ با استفاده از الگوریتم اثبات کار و شبکه‌ای متشکل از هزاران نود، بدون هیچ هک یا خرابی عمدۀ‌ای فعالیت کرده است. این امنیت بی‌نظیر، بیت‌کوین را به یکی از قابل‌اعتمادترین شبکه‌های بلاکچین تبدیل کرده است. به طور مشابه، شبکه اصلی اتریوم پس از انتقال به اثبات سهام در سال ۲۰۲۲ (The Merge)، با افزایش تعداد نودهای اعتبارسنج، امنیت خود را تقویت کرد.

شبکه آزمایشی (Testnet) چیست؟

شبکه آزمایشی به یک شبکه تستی در بلاکچین گفته می‌شود که نسخه‌ای شبیه‌سازیشده یا دقیقاً مشابه با شبکه اصلی است. این شبکه به عنوان محیطی امن و بدون ریسک طراحی شده تا توسعه‌دهندگان، تحلیل‌گران امنیتی و آزمایش‌کنندگان بتوانند عملکرد برنامه‌های غیرمتمرکز (dApps) و قراردادهای هوشمند را پیش از پیاده‌سازی نهایی روی شبکه اصلی، مورد بررسی و ارزیابی قرار دهند.

در شبکه آزمایشی بلاکچین، همه چیز از نظر ساختار فنی گرفته تا نحوه اجرای تراکنش‌ها مانند شبکه اصلی عمل می‌کند، با این تفاوت که توکن‌های مورد استفاده در این محیط هیچ ارزش مالی واقعی ندارند. این توکن‌ها تنها با هدف تست و توسعه منتشر می‌شوند و امکان اجرای آزمایش‌های گسترده را بدون خسارت مالی برای کاربران فراهم می‌کنند.

نحوه عملکرد Testnet

توسعه‌دهندگان می‌توانند با استفاده از توکن‌های آزمایشی که به صورت رایگان در اختیارشان قرار می‌گیرد، برنامه‌های خود را توسعه داده و اشکال‌زدایی کنند. برای دریافت این توکن‌ها می‌توانند از ابزارهایی به نام فاست‌ها (Faucet) استفاده کنند. فاست‌ها پلتفرم‌هایی هستند که مقدار مشخصی از توکن‌های آزمایشی را به صورت رایگان در اختیار کاربرانی که آدرس کیف پولشان را ارائه می‌دهند، قرار می‌دهند.

از سوی دیگر، به دلیل استفاده محدودتر و کاربران کم‌تر، شبکه‌های آزمایشی بلاکچین معمولاً دارای فرکانس تراکنش پایین‌تری نسبت به شبکه اصلی هستند. این ویژگی باعث می‌شود آزمایش‌ها با سرعت بیشتر و در شرایط کنترل‌شده‌تری انجام شوند.

مثال: در شبکه آزمایشی اتریوم با نام سپولیا (Sepolia)، توسعه‌دهندگان برای شبیه‌سازی تراکنش‌ها به توکن‌های ETH آزمایشی نیاز دارند. برای این منظور می‌توانند از سایت رسمی Sepolia Faucet در پلتفرم آلکمی استفاده کنند. این فاست به صورت رایگان و روزانه مقدار مشخصی ETH آزمایشی به آدرس ولت‌هایی که از طریق گیت‌هاب یا گوگل احراز هویت شده‌اند، اختصاص می‌دهد.

اهمیت و کاربردهای شبکه آزمایشی

شبکه آزمایشی نقش کلیدی در چرخه توسعه پروژه‌های بلاکچینی ایفا می‌کند. این شبکه آزمایشی نه تنها به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد بدون ریسک، قابلیت‌های جدید را آزمایش کنند، بلکه فرصتی برای بهبود امنیت و کارایی کل شبکه فراهم می‌سازد.

۱. توسعه پایدار و بدون اختلال در شبکه اصلی

شبکه آزمایشی بلاکچین بستری امن برای اجرای آزمایش‌های مکرر، پیاده‌سازی تغییرات و تحلیل عملکرد کدها فراهم می‌کند؛ بدون آنکه هیچ آسیبی به شبکه اصلی وارد شود. برای مثال، به‌روزرسانی مهم EIP-1559 در اتریوم ابتدا روی شبکه آزمایشی اجرا شد تا از پایدار بودن عملکرد آن پیش از اجرای رسمی اطمینان حاصل شود.

۲. رفع اشکالات و آسیب‌پذیری‌ها

اصلی‌ترین هدف شبکه آزمایشی، شناسایی و رفع باگ‌ها و حفره‌های امنیتی در قراردادهای هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز است. شبکه آزمایشی به توسعه‌دهندگان کمک می‌کند پیش از عرضه عمومی، پروژه خود را از نظر فنی ایمن و قابل اعتماد کنند.

۳. صرفه‌جویی در هزینه

تراکنش‌ها در شبکه اصلی مستلزم پرداخت کارمزد واقعی (Gas Fee) هستند که در برخی شبکه‌ها می‌تواند بسیار پرهزینه باشد. شبکه آزمایشی این امکان را فراهم می‌سازد که توسعه‌دهندگان بدون نیاز به توکن‌های واقعی، برنامه‌های خود را به راحتی و بدون دغدغه مالی آزمایش و اصلاح کنند.

۴. آزمایش راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری و امنیتی

در فرآیند حل معضل سه‌گانه بلاکچین یعنی ایجاد تعادل میان امنیت، مقیاس‌پذیری و تمرکززدایی، شبکه آزمایشی ابزار بسیار مؤثری است. توسعه‌دهندگان می‌توانند راه‌حل‌های جدید برای افزایش ظرفیت پردازش تراکنش‌ها یا ارتقاء امنیت، شبکه را ابتدا در شبکه آزمایشی بررسری کرده و اثرات آن را بدون به خطر اند